Geschiedenis

De volgende geschiedenis toets is op donderdag 20 januari.
Hiervoor leren we heel hoofdstuk 1.
(werkboek, begrippenlijst, samenvatting, studiekaarten ed.)

Hoofdstuk 1

dit zijn de samenvattingen die jullie samen met juf Anne hebben gemaakt:

Samenvatting geschiedenis hoofdstuk 1 les 3: Na de jagers komen de boeren

Er zijn drie belangrijke tijden voor Christus:
- de Steentijd 2000 v. Chr.: de werktuigen werden gemaakt van steen.
- de Bronstijd: ze hadden geleerd brons te maken van koper en tin.
- de IJzertijd 700 v. Chr.: ijzer was een stuk sterker dan steen of brons.

In de IJzertijd zijn de huizen soms wel 20 meter lang. Ze zijn gemaakt van takken, klei en riet. Er was altijd een deel om te wonen en een deel voor de koeien. Vaak was er ook een hooiberg, een schuur en een waterput. Hierdoor ontstaan een soort dorpen waardoor de jagers niet meer rond hoeven te trekken. Vanaf dat moment temmen ze dieren en gaan ze zelf vruchten en zaden verbouwen. Ze kappen bossen om akkers te maken.

Samenvatting geschiedenis hoofdstuk 1 les 4: De Romeinen

Het Romeinse Rijk had ook een deel van Nederland veroverd, namelijk ongeveer tot aan de Rijn. Langs de Rijn bouwden ze een verdedigingslinie met wachttorens, legerkampen en forten.

De Romeinen veroverden grote gebieden in Europa, Afrika en Azië. Hierdoor was het dus enorm groot. Bijna alle gebieden rondom de Middellandse Zee zijn veroverd.

Aan het hoofd van dat grote Romeinse Rijk staat een keizer. Om hun macht te tonen, laten veel keizers ook grote gebouwen neerzetten. Of ze laten een triomfboog bouwen als ze een veldslag hebben gewonnen.

De Romeinen hebben veel achtergelaten nadat het Romeinse Rijk was verdwenen. Denk maar aan thermen (badhuizen), villa’s, schepen, munten, de taal (het Latijn), het schrift (alfabet), de kalender en de namen van de planeten.

De Bataven waren eerst trouwe bondgenoten van de Romeinen. Veel van hen dienden als soldaat in het Romeinse leger. Maar onder leiding van Julius Civilis kwamen de Bataven in 69 n. Chr. Opstand. Julius Civilis was een officier in het Romeinse leger en leider van het volk der Bataven. Hij en ander Bataafse leiders wilden een eigen Bataafs rijk stichten. Ze werden verslagen door de Romeinen. Zijn plan was mislukt.

Dit heeft Anne ook voor jullie gemaakt:

Mogelijke vragen voor de studiekaarten

Les 1

Wat is een ijstijd?

Een periode, ongeveer 12.000 jaar geleden, waarin het heel erg koud was en grote delen van Europa bedekt waren met sneeuw en ijs.

Waarom trekken rendierjagers rond?

Rendierjagers trekken rond omdat ze achter de rendieren aan trekken.

Wat gebruikten de rendierjagers van de rendieren en waarvoor gebruikten ze dat?

De rendierjagers gebruikten alles van der rendieren. Ze aten het vlees en van de huid maakten ze kleren en tenten. Van de botten werden priemen, naalden, harpoenpunten, en nog veel meer gemaakt,

Wat verandert er voor de rendierjager wanneer het klimaat warmer wordt?

De rendierjagers gaan dan jagen op elanden, bouwen hutten van takken en bladeren, ze kunnen steeds mooiere vuurstenen maken. Ze gaan vruchten, knollen en paddenstoelen verzamelen.

Les 2

In welke twee plaatsen zijn veel grottekeningen gevonden?

In de plaatsen Lascaux en Altamira.

Hoe werden grottekeningen gemaakt?

Grottekeningen werden gemaakt door de kleurstoffen door holle botten op de muur te blazen. Of de kleurstoffen worden vermengd met dierlijk vet en dan met kwasten van riet op de muur geschilderd.

Wat hadden we zonder de grottekeningen nooit geweten?

Zonder de grottekeningen hadden we nooit geweten dat de woestijn vroeger ook vruchtbaar was.

Les 5

Wat was de hoofdstad van het Romeinse Rijk?

De hoofdstad van het Romeinse Rijk was Rome.

Wat is het Colosseum?

Het Colosseum is een soort stadion, waar mensen zich in hun vrije tijd kunnen vermaken. Er werden daar gladiatorgevechten en soms zelfs hele zeeslagen gehouden.

Wat is Circus Maximus?

Circus Maximus is een renbaan, waar wagenrennen werden gehouden.

Hoe kwamen de Romeinen aan water?

De Romeinen kwamen aan water door de aquaducten die ze hadden gebouwd.

Les 6

Waarom kwamen de volken binnen het Romeinse Rijk in opstand?

De volken kwamen in opstand omdat ze vrij wilden zijn.

Welke volken vielen het Romeinse Rijk aan rond het jaar 500?

De volgende volken vielen het Romeinse Rijk aan rond het jaar 500: de Germanen, de Franken, de Gothen, de Vandalen, de Bourgondiërs en de Alemanen.

Wat waren de Volksverhuizingen?

De Volksverhuizingen waren de volken uit het Romeinse Rijk die daaruit vertrokken, verhuisden.

Wanneer waren de Volksverhuizingen?

De Volksverhuizingen waren tussen 400 en 500 n. Chr.

Waardoor viel het Romeinse Rijk uit elkaar?

Het Romeinse Rijk viel uit elkaar door opstanden en de invallen van de anders volken.

Hoe noemen we het deel van Romeinse Rijk dat overblijft en wat was de hoofdstad daarvan?

Het deel van het Romeinse Rijk dat overblijft noemen we het Oost-Romeinse Rijk en de hoofdstad daarvan was Constantinopel. Nu heet die stad Istanbul.

Het geloof van de Romeinen verdwijnt met hun vertrek. Er komt een nieuw geloof in ons gebied. Hoe heet dat nieuwe geloof?

Dat nieuwe geloof heet het christendom.

De Romeinen waren grote bouwheren. Wat zijn bouwwerken die zijn hebben bedacht, die wij nu nog steeds gebruiken?

Bouwwerken die de Romeinen hebben bedacht en die wij nog steeds gebruiken zijn aquaducten, het wegennet en de centrale verwarming.

Wat zijn aquaducten?

Aquaducten zijn gemetselde kanalen die water van de bergen naar de steden vervoeren.

Hoofdstuk 4 - Maatschappij in beweging

Napoleon Bonaparte

Bestorming van de Bastille (een oude gevangenis) op 14 juli 1789

Vragen en antwoorden die jullie zelf bij de lessen hebben bedacht.

Vragen bij les 1 van hoofdstuk 4

Vraag	Antwoord
Waarom zijn de burgers in 1787 boos?	Ze moeten belasting betalen maar mogen niet mee beslissen
Wanneer brak de Franse revolutie uit?	14 juli 1789
Wat riepen de mensen bij de nieuwe maatschappij?	Vrijheid, gelijkheid, broederschap
Wie wordt na 10 jaar de leider van Frankrijk?	Napoleon Bonaparte
Wanneer stierf Napoleon?	1821
Wat wil Napoleon Bonaparte?	Hij wil van Frankrijk een wereldrijk maken.
Wie worden gevangen genomen en onthoofd?	Edelen en geestelijken
Wanneer was de revolutie mislukt?	1787
Waardoor werd Frankrijk een Republiek?	Doordat, de koning wordt afgezet en onthoofd.
Napoleon voert veldtochten als generaal. Tegen welke landen deed hij dat?	A Waterloo en Corsica. *B Italië en Egypte.* C Engeland en Nederland D Rusland en Elba E Italië en Elba
Hoe heten de mensen die niet mogen meebeslissen?	Burgers
Hoe heet de vrouw van Willem II?	Wilhelmina van Pruisen
Op welke twee eilanden heeft Napoleon vastgezeten?	Op Elba en St. Helena
Wat riepen de mensen over de nieuwe maatschappij?	’Vrijheid, gelijkschap en broederschap’
Wat zijn patriotten?	Dat zijn kleine legertjes
Wat gebeurde in 14 juli 1789?	Toen brak de franse revolutie uit.
Waar is Napoleon geboren?	Op het eiland corisica
Wat gebeurden er, toen de paus Napoleon wou kronen?	Napoleon rukte de kroon uit de handen van de Paus.
Wat vroeg Wilhelmina van Pruisen aan haar broer?	Of ze een leger mag besturen.

Vragen bij les 2 van hoofdstuk 4

Vraag	Antwoord
Waneer trekken de Franse Soldaten de Waal en de Maas over?	Winter van 1794/1795
Hoe heet de nieuwe republiek? En waneer was die republiek?	De Bataafse republiek van 1795/1806
Welke grond wetten worden er door de Franse vastgelegd?	Stemrecht voor alle mannen boven de 20 Vrijheid van godsdienst Afschaffing van de gilden
Hoe worden de Franse binnengehaald?	Als bevrijders
In welk jaar werd de Republiek aangevallen?	1793
Waarom trekken de Franse legers door Europa?	Om koningen en regenten weg te jagen
Wat is de leuze van de Bataafse republiek.	Vrijheid, gelijkheid, broederschap
Waardoor kon het Frans leger de republiek simpel veroveren?	Doordat de Maas en de waal bevroren waren
Waarneer tot waarneer was de Bataafse republiek?	1795 tot 1806
Waarneer was de eerste grondwet in Nederland?	1798
Van wanneer is de Bataafse Republiek en wanneer eindigt het?	1795 tot 1806
Waarom trekken de Franse legers Europa door?	Om overal koningen en regenten weg te jagen.
Welke 4 grondrechten van de Franse Revolutie worden vastgelegd in de grondwet?	Vrijheid van goddienst,ook voor katholieken en joden,kiesrecht voor mannen boven de 20 jaar,afschaffing van de gilden.
Wie trekken de Maas over in de winter van 1794/1795?	De Franse troepen.
Bevrijden de Franse troepen de Republiek?	Ja

Vragen bij les 3 van hoofdstuk 4

Vraag	Antwoord
In welk jaar lijden de Fransen een nederlaag in Rusland?	In het jaar 1812.
Waarom word Napoleon boos op zijn broer en zet hij hem af als?	Hij is te goed voor het volk. Hij laat bijvoorbeeld kooplieden ongestraft smokkelen.
Door wie word Napoleon in Waterloo verslagen?	Door de Engelsen,Nederlanders en Pruisen.
Na hoeveel dagen word Napoleon bij Waterloo verslagen?	Na 100 dagen.
Wanneer sterft Napoleon?	In het jaar 1821.
Wat houd het Continentaal Stelsel in?	Dat er geen handel maag mag worden gedreven.
Wanneer en door wie werd Napoleon verslagen?	Bij Waterloo en door de Engelsen.
Van wanneer tot wanneer is het Koninkrijk Holland?	Van 1806 tot 1810
Wat wil Lodewijk Bonaparte worden?	Een populaire vorst.
Hoelang bestaat het koninkrijk Holland?	Van 1806 tot 1810. 4jaar dus.
Wat probeert Napoleon als het niet lukt om Engeland te veroveren?	Hij zet een blokkade om het land zodat het verhongert.
Waar sterft Napoleon?	Op St. Helena
Wat heb je nodig om een stoommachine te laten draaien?	Water en steenkool.
Waarneer zet Napoleon zijn broer af?	In 1810
Wat is het Continentaal stelsel?	De blokkade om Engeland uit te hongeren.
Op welk eiland zit Napoleon eerst vast en op welke daarna	Eerst op Elba en dan op ST Helena
Napoleon ontsnapte in 1815 van Elba na 100 dagen werd hij verslagen bij	Waterloo
Wie wordt er in 1806 koning van Hollland	Lodewijk Bonaparte
Wanneer wordt Lodewijk door zijn broer afgezet als koning	In 1810
Wat deden de Russen om er voor te zorgen dat Napoleon de stat niet kon veroveren.	Ze staken de stad in brand.
Wie benoemd Napoleon tot koning.	Zijn broer Lodewijk.

Vragen bij les 4 van hoofdstuk 4

Vraag	Antwoord
Hoe heet de in Engeland wonende zoon van Willem V	Willem VI
Wanneer was het Congres van Wenen?	1814
Hoeveel onafhankelijke staatjes waren België en Nederland samen?	17
Wanneer leefde Thorbecke?	1798 tot 1872
Welke godsdienst hadden de meeste Belgen?	Katholiek
Wat is er sterk veranderd sinds Napoleon de baas is?	De grenzen in Europa
Wat staat er in de nieuwe grondwet?	Godsdienstvrijheid, hoe het land wordt bestuurd en dat de koning de baas is.
Waarom is Nederland sterk verarmd?	Omdat de gouden Eeuw voorbij is.
Waarom speelt godsdienstvrijheid een rol in de politiek?	Omdat de Belgen katholiek zijn.
In welke tijd komen de Europese landen bij elkaar om de grenzen opnieuw vast te stellen?	1814
Hoe komt Willem VI naar Scheveningen?	Met een Engels oorlogsschip
Waar woonde Willem VI toen?	Engeland
Wat gebeurt er in 1813?	De Franse soldaten vertrekken, de regenten nemen tijdelijk de leiding en zij willen weer een Oranje als koning
Aan wie wordt gevraagd of hij/zij een grondwet wil maken?	Thorbecke
Wie komen er in het bestuur van het koninkrijk der Nederlanden?	De koning is de baas, de ministers zijn zijn adviseurs. De koning werkt samen met de eerste en tweede kamer.
Wat is er afgesproken op het congres van Wenen?	Grenzen zijn opnieuw vastgesteld. België, Nederland en Luxemburg wordt één groot koninkrijk.
Komen in 1815 de Europese landen bij elkaar om de grenzen opnieuw vast te stellen?	Nee, in 1814
Is er in Wenen afgesproken dat er een nieuwe grondwet kwam?	Ja
Wie was Johan Rudolf Thorbecke?	Een belangrijke staatsman
Door de veroveringen van Napoleon zijn de grenzen in Europa sterk veranderd. Klopt dit wel of niet?	Klopt wel
Zijn de Nederlanders protestant?	Ja, behalve in Brabant en Limburg
Waarom heeft Willem I in 1815 een moeilijke taak?	Omdat Nederland en België door de 80-jarige oorlog 2 eeuwen lang waren gescheiden en nu weer samen zijn.
Wie willen er dat Nederland en België 1 koninkrijk wordt?	De Europese landen
Wat wilde koning Willem II wat Thorbecke deed?	Een nieuwe grondwet maken
Wat gebeurde er in 1813?	Toen vertrok het Franse leger uit Nederland

Tijd van ontdekkers en hervormers 1500 - 1600

Tijd van regenten en vorsten 1600 - 1700

Samenvatting van Geschiedenis Hoofdstuk 3 De Tachtigjarige Oorlog

Les : 1 De Opstand

De Hervorming	Gebied België en Nederland zijn allemaal kleine landjes die bij Spanje horen. Nederlanders zijn katholiek maar zijn ontevreden over de kerk. Zij willen dat het anders gaat en deze mensen worden ketters genoemd door de Spaanse koning. ( = Filips II)
Strenge plakkaten	Filips II wil dat overal dezelfde wetten gelden en alleen het katholieke geloof is toegestaan. Als je je hier niet aan houdt wordt je zwaar gestraft.
Smeekschrift der Edelen	Margaretha van Parma regeert in de Nederlanden namens Filips (ze is de landvoogdes) Heel veel edelen vroegen om verzachting van de regels (1566), Margaretha schrok van het aantal Edelen en heeft de regels tijdelijk verzacht. Filips II-volgelingen noemen de opstandelingen (de Edelen) Geuzen (bedelaars)
De IJzeren Hertog = Alva	Tijdens de Beeldenstorm (1566) werden veel kerken vernield en geplunderd door boze burgers. Margaretha wordt vervangen door de Hertog van Alva en hij voert de strenge plakkaten weer in. Ketters moeten bij de Raad van Beroerten (Bloedraad) komen. Ketters vluchten naar het buitenland of de zee op. De Watergeuzen vechten later tegen Spanje.
Het begin van de Oorlog: 1568	Willem van Oranje vlucht naar Duitsland. Maakt een plan om de Nederlanden te bevrijden. Hij heeft een paar kleine legers daarom hoopt hij op steun van de bevolking, maar de meeste mensen zijn te bang voor Alva. De legers worden verslagen door de Spanjaarden, op één na (bij Heiligerlee) Dit is het begin van de 80jarige oorlog.
Willem van Oranje	Willem van Nassau (1533 geboren) wordt als hij 11 is Prins van Oranje. Hij is de Vader des Vaderlands omdat hij veel voor Nederland heeft gedaan. 1555 treedt Karel V af, Filips II volgt hem op. In 1584 wordt WvO vermoord door Balthasar Gerards

Begrippen:

De Hervorming = Veranderingen binnen de katholieke kerk

De ketter = iemand die zich aangetrokken voelt tot de Hervorming

= iemand die wil dat het verandert (ketters is aan de Willem-kant)

De Opstand = Het begin van de 80jarige oorlog toen ze nog niet wisten dat het zo lang ging duren.

Het plakkaat = soort poster waarop staat wat de burgers moeten doen (wetten)

Het Smeekschrift der Edelen = vraag om verzachting van de regels

Prins Willem van Oranje Margaretha van Parma Hertog van Alva

Koning Filips II

Les 2: De strijd gaat over en weer

	In de tachtigjarige oorlog gaat het over en weer, soms wint Nederland en soms wint Spanje. Allebei zijn ze wreed voor hun vijanden.
Op 1 april verliest Alva zijn bril! Geuzen à Den Briel (NL)	Op 1 april 1572 nemen de Watergeuzen Den Briel in, daarna ook andere steden. Andere steden kiezen daarna ook de kant van de opstandelingen. Maar ook de Geuzen zijn wreed, zij vermoorden 19 onschuldige priesters. (De onschuldige priesters zijn de martelaren van Gorcum)
Spanjaarden in de tegenaanval Spanje à Haarlem (S)	Alva begint een tegenaanval tegen Holland. Hij wil Haarlem. Don Frederik (Alva’s zoon) valt Haarlem aan. De prinsgezinden steken de dijken door om de Spanjaarden tegen te houden. Kenau Simonsdochter Hasselaar hielp met verdedigen van Haarlem (echt?). Na 7 maanden geeft Haarlem zich over.
Keerpunt in de strijd Spanje à Alkmaar (NL)	In 1573 wordt Alkmaar belegerd door Spanje. Ook hier wordt het land onder water gezet. Dit keer werkte het. Na anderhalve maand geeft Spanje het op en begint de victorie voor NL.

Begrippen:

De belegering = omsingelen van een stad (aanvallen)

De Geuzen = de edelen die tegen de Spanjaarden strijden

Kenau Simons Hasselaar = vrouw die hielp met Haarlem verdedigen

De prinsgezinden = aanhangers van Willem van Oranje

De victorie = overwinning

Les 3: Op weg naar de Republiek

Eenheid en verdeeldheid	In 1576 lukt het WvO om met alle gewesten samen tegen de Spaanse koning te vechten en iedereen mag zijn eigen godsdienst kiezen. De zuidelijke gewesten willen toch katholiek blijven en besluiten toch voor Spanje te kiezen.
De unie van Utrecht	In 1579 vormen de zeven Noordelijke gewesten, (H – ZL – Gr – Fr – Ov – Gld – Utr + enkele steden uit Br en Vl) de Unie van Utrecht. Ze spreken af om samen de Spanjaarden te verdrijven en dat je niet meer om je godsdienst gestraft mag worden.
Dan maar een republiek	In 1581 schrijven de Noordelijke Gewesten in het ‘Plakkaat van Verlating’ dat Filips II niet langer hun koning is. WvO is vogelvrij verklaard, dus wie hem vermoordt krijgt een rijke beloning. 1584 Balthasar Gerards schiet de prins dood. 1588. Zoon van WvO, Maurits, wordt stadhouder. Hij krijgt leiding over het leger maar de gewesten blijven de baas. Dit is het begin van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
Hoe werkt het?	Leonardo Da Vinci – 1452 tot 1519 = kunstenaar en wetenschapper. Mona Lisa, de Dom (in Milaan), baggermolen, Automatisch kanon, helicopter, fiets, parachute, ‘Ik wil wonderen verrichten’

Begrippen:

Het gewest = een deel van een land met een eigen bestuur

De Republiek der Zeven verenigde Nederlanden = naam voor de 7 gewesten samen toen ze besloten dat ze geen koning meer wilden.

De stadhouder = is in dienst van de gewesten en heeft leiding over het leger.

De Unie van Utrecht – samenwerking tussen 7 Noordelijke gewesten tegen Sp. K.

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden - 1588

Les 4: Tien belangrijke jaren

Het oosten van de Republiek verloren	Stadhouder Rennenberg van Groningen en Overijssel stapt uit de Unie omdat hij zich meer thuis voelt bij de katholieke Spanjaarden.
De veldtocht van Maurits	Maurits is een goed veldheer. Hij leert soldaten marcheren en met geweren omgaan, en hij geeft ze een schep om loopgraven en schansen te maken. Ook graven ze onder stadsmuren door. 1590 verovert Maurits Breda met een list. Ook verovert hij in 1594 Groningen. En dan is het gebied tot de Duitse grens weer in handen van de Republiek.
Een belegerde stad	1 – Spionnen gaan de stad in om voorraden te bekijken. 2 – soldaten worden achter schansen en rondom de muren van de stad gelegerd. 3 – Om de bevolking bang te maken schieten ze met kanonnen op de stadsmuur. 4 – Het eten in de stad raakt op, er breken ziektes uit, er wordt om voedsel gevochten. 5 – De stad geeft zich ‘vrijwillig’ over zodat de stad niet wordt geplunderd of in brand wordt gestoken.
Maurits	1585 Maurits was 17 toen hij stadhouder werd van Holland en Zeeland. Later werd hij ook stadhouder van Gelderland, Utrecht en Overijssel. Turfschip in Breda en Slag bij Nieuwpoort. Maurits heeft later Johan van Oldenbarneveldt laten arresteren en hij beschuldigt hem van landverraad. Van Oldenbarneveldt wordt dan onthoofd.

Begrippen:

De loopgraaf – lang gat/gang in de grond waar soldaten doorheen lopen

De schans – heuvel waar ze achter schuilen

De veldheer – de leider van de veldtocht

De veldtocht – een paar veldslagen, waarbij steden worden ingenomen en tegen de vijand wordt gevochten.

Les 5: Het twaalfjarig bestand

Een wapenstilstand?	Spanje en Nederland hebben genoeg van de oorlog maar er wordt geen vrede gesloten want ze worden het niet met elkaar eens. Ze spreken af om in ieder geval te stoppen met vechten.
Maurits tegen Van Oldenbarnevelt	Maurits: wil de Spanjaarden verslaan en hij is bang dat ze zich versterken tijdens de wapenstilstand Van Oldenbarneveldt: wil stoppen met de oorlog want het is slecht voor de handel en het kost veel geld. (De VOC is opgericht)
De strijd hervat	Na twaalf jaar begint het vechten weer. De 12 jaar van wapenstilstand wordt het Twaalfjarig Bestand genoemd.
Wraak en onthoofding	Maurits neemt wraak op Van Oldenbarneveldt en laat hem onthoofden in 1619. Vondel heeft een gedicht geschreven over Van Oldenbarneveldt. De Nederlanden worden afgebeeld als een brullende leeuw.

Begrippen:

Het landverraad

De raadpensionaris – iemand die de stadhouder raad geeft.

Het Twaalfjarig Bestand – periode van 12 jaar waarin de Spanjaarden en Nederlanders hadden afgesproken niet te vechten.

De wapenstilstand – een afspraak tussen landen die in oorlog zijn, om even niet te vechten.